31 Μαρ Η Ψευδαίσθηση του Ανοξείδωτου
Κείμενο: Γιώργος Βουτυρόπουλος, Οδηγός Βουνού
Το πρόσφατο τραγικό συμβάν στην Κάλυμνο υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ψευδαίσθηση της απόλυτης ασφάλειας στον μόνιμο εξοπλισμό μπορεί να αποβεί μοιραία.
Η Κάλυμνος, αν και παγκόσμιος προορισμός με τεράστιο έργο συντήρησης, δεν παύει να είναι ένα παραθαλάσσιο περιβάλλον όπου η διάβρωση και η κόπωση των υλικών δρουν ασταμάτητα.
Σαν αναρριχητές – άνθρωποι που σεβόμαστε τον εαυτό μας, οφείλουμε να αποδεχτούμε ότι τα βύσματα (bolts) δεν είναι «παντοτινά». Υπάρχουν τρεις βασικοί εχθροί που πρέπει να έχουμε κατά νου:
Διάβρωση (Corrosion): Ειδικά σε νησιά, το αλάτι και η υγρασία προκαλούν οξείδωση. Το πιο επικίνδυνο είναι η διάβρωση υπό τάση (SCC – Stress Corrosion Cracking), η οποία συχνά δεν είναι ορατή με το μάτι αλλά εξασθενεί εσωτερικά το μέταλλο.
Κόπωση Υλικού: Η συνεχής χρήση, οι πτώσεις και οι δονήσεις καταπονούν το μέταλλο με την πάροδο των δεκαετιών.
Κακή Τοποθέτηση: Ένα βύσμα μπορεί να φαίνεται εντάξει, αλλά να έχει τοποθετηθεί σε σαθρό βράχο ή να μην έχει σφιχτεί σωστά η πλακέτα.
Δεν εμπιστευόμαστε τυφλά μια διαδρομή επειδή είναι “δημοφιλής”.
Τα βασικά βήματα του πρωτοκόλλου ελέγχου πριν και κατά τη διάρκεια της αναρρίχησης έχουν ως εξής:
Πριν ξεκινήσεις (Ground Check), από κάτω κάνε μια γρήγορη “ανάγνωση” της κατάστασης. Είναι ένα πεδίο που ανοίχτηκε το 1990 (αρχαίο) το 2000 (πολύ παλιό) το 2010 (παλιό) ή το 2020; Αν είναι τουλάχιστον παλιό, ο εξοπλισμός (αν δεν έχει γίνει re–bolting) είναι δυνητικά ύποπτος. Αν δεις ανάμικτα υλικά (π.χ. ασημί πλακέτα με χρυσό/μπρούτζινο βύσμα), υπάρχει κίνδυνος γαλβανικής διάβρωσης. Η επαφή διαφορετικών μετάλλων επιταχύνει τη σκουριά. Ρώτησε ή δες στα online logbooks (27 Crags, κλπ) για σχόλια τύπου “spinning bolt” ή “rustyhanger“.
Κατά την ανάβαση (On–route Check), μην κλιπάρεις μηχανικά. Αφιέρωσε 2 δευτερόλεπτα σε κάθε βύσμα. Αν δεις καφέ ή πορτοκαλί γραμμές (Rust Streaks) να βγαίνουν μέσα από την τρύπα του βύσματος, σημαίνει ότι η διάβρωση συμβαίνει εσωτερικά. Είναι κόκκινη σημαία. Αν η πλακέτα γυρνάει με το χέρι, το βύσμα μπορεί να έχει χαλαρώσει. Αν μπορείς, σφίξε το (αν έχεις κλειδί μαζί σου), αλλά μην το εμπιστευτείς για μεγάλη πτώση. Είναι η πλακέτα παράλληλη με τη φορά της πτώσης; Αν είναι στραβή ή αν το βύσμα εξέχει πολύ από τον βράχο, η υπομόχλιο δύναμη που θα ασκηθεί σε μια πτώση είναι πολύ μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη.
Το Ρελέ (The Anchor). Εδώ δεν χωράνε συμβιβασμοί.
Ο Κανόνας των Δύο: Ποτέ μην κρεμιέσαι από ένα μόνο βύσμα. Αν το ρελέ έχει δύο κρίκους, χρησιμοποίησε και τους δύο. Σε πολλά πολυσύχναστα πεδία, το μέταλλο των κρίκων έχει φαγωθεί από τα σχοινιά και έχει γίνει κοφτερό σαν μαχαίρι. Αν δεις βαθύ αυλάκι, χρησιμοποίησε δικό σου καραμπίνερ για το set–up και μην κάνεις top–rope απευθείας στον μόνιμο εξοπλισμό.
Η Διαχείριση του Ρίσκου.
Αν εντοπίσεις ένα βύσμα που φαίνεται επικίνδυνο: Skip it (αν είναι ασφαλές) αφού το επόμενο βύσμα είναι κοντά και το έδαφος το επιτρέπει, συνέχισε προσεκτικά. Back-up, αν υπάρχει τρύπα ή σχισμή κοντά, βάλε μια ασφάλεια (καρυδάκι/friend) ως ενίσχυση.
Υποχώρηση, δεν ντρέπεται κανείς να κατέβει από μια διαδρομή αν ο εξοπλισμός είναι σαθρός. Η ζωή μας αξίζει περισσότερο από ένα send
TIP: Πολλοί έμπειροι αναρριχητές κουβαλάνε ένα μικρό γερμανικό κλειδί (13mm ή 17mm) στο μποντριέ τους. Ένα απλό σφίξιμο σε μια χαλαρή πλακέτα μπορεί να σώσει τον επόμενο.
SCC (Stress Corrosion Cracking) ο «σιωπηλός δολοφόνος».
Σε αντίθεση με την κλασική σκουριά που την βλέπεις από μακριά, η SCC μπορεί να κρύβεται κάτω από μια επιφάνεια που φαίνεται γυαλιστερή και ασφαλής. Σε πολλά παραθαλάσσια πεδία όπως το Δασκαλειό εδώ στην Αττική, είναι το νούμερο ένα πρόβλημα για τον ανοξείδωτο χάλυβα (Stainless Steel 304 ή 316). Αν παρατηρήσεις προσεκτικά ένα βύσμα ή μια πλακέτα, ψάξε για τα εξής σημάδια:
1. Οι “Τρίχες” (Hairline Cracks): Μοιάζουν με πολύ λεπτές, σχεδόν αόρατες ρωγμές που θυμίζουν ιστό αράχνης ή σπασμένο τζάμι. Συχνά ξεκινούν από τα σημεία που το μέταλλο έχει δεχτεί τη μεγαλύτερη πίεση (π.χ. στην κάμψη της πλακέτας ή γύρω από την τρύπα του βύσματος).
2. Μικροσκοπικές Τρύπες (Pitting): Μπορεί να δεις μικρά μαύρα ή καφέ στίγματα (σαν κεφάλι καρφίτσας). Αυτά δεν είναι απλή βρωμιά. Είναι “τρύπες” που προχωρούν βαθιά μέσα στο μέταλλο, δημιουργώντας κενά στο εσωτερικό του.
3. Αποχρωματισμός “Ουράνιο Τόξο” ή Θαμπάδα: Αν το μέταλλο έχει χάσει τη λάμψη του και παρουσιάζει περίεργες κηλίδες ή μια ελαφρώς ιριδίζουσα απόχρωση σε συγκεκριμένα σημεία, μπορεί να είναι ένδειξη χημικής αλλοίωσης.
4. Κρυστάλλωση: Σε προχωρημένο στάδιο, το σημείο της ρωγμής μπορεί να φαίνεται ελαφρώς “ζαχαρώδες” ή κρυσταλλωμένο, σαν το μέταλλο να έχει χάσει την ελαστικότητά του και να έχει γίνει ψαθυρό (εύθρυπτο).
Η SCC αναπτύσσεται μέσα στη μάζα του μετάλλου. Ένα βύσμα μπορεί να φαίνεται τέλειο εξωτερικά, αλλά στο εσωτερικό του να είναι έτοιμο να σπάσει με μια απλή φόρτιση. Απότομη Αστοχία: Σε αντίθεση με τη συμβατική σκουριά που λυγίζει ή παραμορφώνεται πριν σπάσει, ένα βύσμα με SCC σπάει ακαριαία (brittle failure), χωρίς καμία προειδοποίηση.
Πού να κοιτάζεις επίμονα:
Στις καμπύλες: Εκεί που η πλακέτα λυγίζει για να πάρει το σχήμα της.
Στο σπείρωμα: Εκεί που το παξιμάδι σφίγγει πάνω στο βύσμα (σημείο υψηλής τάσης).
Στις κολλήσεις: Αν πρόκειται για “χημικά” (glue-in anchors), η SCC εμφανίζεται συχνά στα σημεία της κόλλησης.